بعد را هم انسان نمىتواند پيش بينى قطعى نمايد ، زيرا دستور قرآنى چنين است كه : * ( وَلا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً إِلَّا أَنْ يَشاءَ الله ) * . ( 1 ) ( و هيچ چيزى را مگو كه من آن را فردا انجام خواهم داد مگر [ اين كه بگويى ] اگر خدا بخواهد . ) با اين حال دستور به آينده نگرى و عاقبت انديشى مىدهد . و از دو دستور « در عاقبت امور بينديش » و « همهء امور بدست خدا است » اين قانون استخراج مىشود كه عاقبت انديشى بشر مانند كار و كوشش او امواجى است كه او در درياى فيض الهى كه همين عالم موجودات است ، بوجود مىآورد . 3 - سريع إذا قام . ( و وقتى كه قيام كرد ، با سرعت و كمال جدّيّت به تكاپو مىپردازد . ) پس از آنكه مقدّمات قيام تكميل يعنى قدرت و ديگر وسائل قيام آماده گشت ، توقّف و درنگ را جائز نمىداند . اين جريان در تاريخ زندگى امير المؤمنين عليه السّلام بطور كامل مشاهده شده است ، يعنى هر دو صفت « تأمّل و بردبارى در قيام » و « سرعت و كمال جدّيّت در تكاپو » كاملا در زندگى امير المؤمنين عليه السّلام ديده شده است . ما در همين نهج البلاغه با بيانات مختلفى اين مضمون را از آن حضرت مىشنويم كه مىفرمايد : دعونى و التمسوا غيرى . ( مرا رها كنيد و كس ديگرى را براى حكومت جستجو نمائيد . ) چنان كه صفت دوم را ، هم در مواردى از خطبه‌ها و هم در مواردى از نامه‌ها مشاهده مىكنيم كه با كمال صراحت و جدّيّت همهء كوششها و تكاپوها و جهادها و عزلها و نصبها و ديگر شئون زمامدارى را با استناد به مشروعيّت زمامدارى خود انجام مىدهد و كمترين قصور و مسامحه را به خود راه نمىدهد .

--> ( 1 ) الكهف آيهء 23 .